Metoda prof. Alfreda Tomatisa
Słuchanie zaczyna się tam, gdzie kończy się samo słyszenie.
Metoda prof. Alfreda Tomatisa, nazywana również treningiem uwagi słuchowej lub audio-psycho-fonologią, koncentruje się na tym, jak człowiek odbiera, selekcjonuje i wykorzystuje informacje dźwiękowe.
Indywidualnie dobrana stymulacja słuchowa może być stosowana jako forma wspierająca rozwój komunikacji, uwagi, przetwarzania słuchowego i pracy z głosem.
Na czym polega metoda Tomatisa?
Metoda prof. Alfreda Tomatisa — co właściwie trenujemy?
Metoda nie koncentruje się wyłącznie na tym, czy człowiek słyszy dźwięk. Jej punktem wyjścia jest pytanie:
Jak mózg wykorzystuje to, co dociera do ucha?
W podejściu audio-psycho-fonologicznym słuchanie traktowane jest jako aktywny proces związany z kierowaniem uwagi na dźwięki, ich różnicowaniem, lokalizowaniem i wykorzystywaniem w komunikacji.
Dlatego osoba może mieć prawidłowy słuch audiologiczny, a mimo to doświadczać trudności związanych ze sposobem przetwarzania informacji słuchowych.
Słyszenie vs słuchanie
Słyszeć to nie zawsze znaczy słuchać.
Słyszenie
Ucho odbiera dźwięki z otoczenia.
Jest to przede wszystkim proces fizjologiczny.
Słuchanie
Układ nerwowy wybiera, organizuje i interpretuje informacje dźwiękowe.
To proces aktywny, związany między innymi z uwagą i komunikacją.
Można słyszeć prawidłowo, a jednocześnie mieć trudność z efektywnym słuchaniem.
Materiały wykorzystywane przez Mamy Głos również podkreślają rozróżnienie pomiędzy fizjologicznym słyszeniem a aktywnym procesem słuchania.
Jak działa metoda?
-
01
Poznajemy potrzeby
Praca rozpoczyna się od rozmowy i zebrania informacji dotyczących rozwoju, sposobu funkcjonowania oraz trudności zgłaszanych przez pacjenta lub jego rodzinę.
Jeżeli jest to zasadne, terapeuta wykonuje również badanie uwagi słuchowej.
-
02
Analizujemy profil uwagi słuchowej
Badanie pomaga spojrzeć na sposób reagowania na wybrane parametry dźwięku i może stanowić podstawę do zaplanowania dalszej pracy.
W zależności od stosowanego protokołu analizowane mogą być między innymi:
- reakcje na różne częstotliwości
- przewodnictwo powietrzne
- przewodnictwo kostne
- lokalizacja dźwięku
- lateralizacja słuchowa
Ważne
Badanie uwagi słuchowej nie jest badaniem audiologicznym i nie zastępuje diagnostyki słuchu prowadzonej przez lekarza lub audiologa.
-
03
Tworzymy indywidualny program
Nie istnieje jeden program odpowiedni dla każdego.
Na podstawie wywiadu, obserwacji oraz wyników badania terapeuta dobiera sposób prowadzenia treningu słuchowego do konkretnej osoby.
W terapii wykorzystywany może być odpowiednio przygotowany materiał dźwiękowy przekazywany przez specjalistyczny system i słuchawki.
Elementem bazowym programu jest u nas głos matki biologicznej.
Uwaga słuchowa kształtuje się jeszcze przed narodzinami, a pierwszym dźwiękiem docierającym do dziecka jest głos matki — przefiltrowany przez tkanki i wody płodowe. Dlatego przygotowujemy nagranie tego głosu i budujemy wokół niego resztę programu. To wyróżnia sposób, w jaki pracujemy.
Historyczne i współczesne opisy metody wskazują na wykorzystanie zmodyfikowanego materiału muzycznego, filtracji dźwięku oraz treningu prowadzonego przez specjalistyczne urządzenie.
-
04
Słuchamy i obserwujemy reakcję
Podczas części sesji pacjent słucha przygotowanego materiału.
Nie musi aktywnie analizować muzyki. W zależności od wieku i programu może odpoczywać, rysować, bawić się lub wykonywać inne spokojne czynności.
Kolejne etapy mogą obejmować również bardziej aktywną pracę z głosem, mową lub materiałem językowym.
-
05
Modyfikujemy kolejne etapy
Terapia nie powinna być automatycznym, niezmiennym protokołem.
Terapeuta obserwuje reakcję pacjenta, analizuje przebieg pracy i — jeśli jest to potrzebne — dostosowuje kolejne etapy programu.
Dlaczego dźwięk?
Ucho, głos i komunikacja
Alfred Tomatis był francuskim lekarzem otolaryngologiem. Jednym z obszarów jego pracy były problemy głosowe występujące między innymi u śpiewaków.
Jego obserwacje doprowadziły do zainteresowania zależnością pomiędzy sposobem odbierania dźwięku a sposobem posługiwania się głosem.
Jedno z najbardziej znanych założeń jego pracy można uprościć do stwierdzenia:
Głos odzwierciedla to, co jesteśmy w stanie usłyszeć i kontrolować słuchowo.
Relacja pomiędzy uchem i głosem stała się jednym z fundamentów rozwoju audio-psycho-fonologii.
Dwie drogi odbioru dźwięku
Przewodnictwo powietrzne
To sposób, w jaki zwykle odbieramy dźwięki z otoczenia.
Fala dźwiękowa dociera przez przewód słuchowy i dalsze struktury ucha.
Przewodnictwo kostne
Drgania mogą być przekazywane również przez kości czaszki do struktur ucha wewnętrznego.
W systemach stosowanych w terapii oba sposoby przekazywania dźwięku mogą być wykorzystywane i odpowiednio regulowane w ramach programu.
Dowiedz się więcej o badaniu uwagi słuchowejKiedy rodzice zaczynają szukać informacji o uwadze słuchowej?
Nie każda z poniższych trudności oznacza problem z uwagą słuchową.
Są to jednak sytuacje, w których rodzice i specjaliści często zaczynają zastanawiać się nad sposobem, w jaki dziecko odbiera i przetwarza informacje dźwiękowe.
„Mówię, ale jakby mnie nie słyszał”
Dziecko słyszy dźwięki, ale ma trudność z utrzymaniem uwagi na komunikacie lub reagowaniem na mowę.
„Niektóre dźwięki są dla niego bardzo trudne”
Silne reakcje na hałas lub określone dźwięki mogą wpływać na codzienne funkcjonowanie.
„Bardzo szybko się rozprasza”
Szczególnie w otoczeniu, w którym jednocześnie pojawia się dużo bodźców.
„Ma trudności z mową lub komunikacją”
Przetwarzanie informacji słuchowych jest jednym z wielu elementów związanych z rozwojem komunikacji.
„Nauka przychodzi mu z dużym wysiłkiem”
Słuchanie, pamięć słuchowa, uwaga i język mogą wpływać na sposób uczenia się.
„Słuch jest prawidłowy, ale nadal coś nie działa”
Prawidłowe badanie audiologiczne nie odpowiada na wszystkie pytania dotyczące sposobu przetwarzania informacji słuchowych.
W jakich obszarach stosowana jest audio-psycho-fonologia?
Metoda jest wykorzystywana przez terapeutów jako forma wspierająca w pracy dotyczącej między innymi:
Komunikacji i mowy
Wspieranie procesów związanych ze słuchaniem i komunikacją.
Koncentracji i uwagi
Praca nad kierowaniem uwagi na istotne informacje słuchowe.
Nadwrażliwości na dźwięki
Wsparcie w pracy z reakcjami na wybrane bodźce dźwiękowe.
Uczenia się
Praca z funkcjami związanymi ze słuchaniem, językiem i przetwarzaniem informacji.
Głosu
Wykorzystanie relacji pomiędzy kontrolą słuchową i sposobem posługiwania się własnym głosem.
Języków obcych
Trening słuchania może być również stosowany w pracy nad percepcją rytmu, brzmienia i charakterystyki dźwiękowej języka. Zastosowanie metody w nauce języków było jednym z rozwijanych obszarów jej wykorzystania.
Co mówią badania?
Wiedza rozwijana przez praktykę i badania
Badania nad stymulacją słuchową obejmują różne grupy pacjentów i różne obszary funkcjonowania.
W polskim badaniu obejmującym 47 dzieci z zaburzeniami mowy po treningu słuchowym odnotowano statystycznie istotne zmiany między innymi w zakresie szybkości reakcji, lokalizacji źródła dźwięku i nadwrażliwości słuchowej.
Poprawa fluencji słownej w tym samym badaniu nie osiągnęła istotności statystycznej.
Dlatego komunikujemy metodę odpowiedzialnie.
Audio-psycho-fonologia może być stosowana jako forma wspierająca, ale nie powinna być przedstawiana jako metoda leczenia konkretnych zaburzeń ani jako zamiennik diagnostyki lub terapii prowadzonej przez innych specjalistów.
Terapia zawsze zaczyna się od człowieka.
Wynik badania i parametry programu są tylko częścią obrazu.
Znaczenie mają również:
- wiek
- historia rozwoju
- sposób komunikacji
- reakcja na dźwięki
- aktualne potrzeby
- inne prowadzone terapie
- cele pacjenta i jego rodziny
Dlatego dobra terapia wymaga obserwacji, doświadczenia i gotowości do modyfikowania programu.
Nie stosujemy jednego schematu dla wszystkich.
W materiałach Mamy Głos mocno wybrzmiewa również zasada podążania za dzieckiem i dostosowywania terapii do jego potrzeb oraz aktualnej reakcji na prowadzone oddziaływania.
Jak wygląda terapia metodą Tomatisa?
-
1
Konsultacja
Rozmowa o potrzebach, rozwoju i dotychczasowej diagnostyce.
-
2
Badanie uwagi słuchowej
Jeżeli terapeuta uzna je za zasadne.
-
3
Indywidualny program
Dobór parametrów i zaplanowanie kolejnych etapów.
-
4
Sesje słuchowe
Praca z odpowiednio przygotowanym materiałem dźwiękowym.
-
5
Kontrola
Ocena reakcji pacjenta i decyzja dotycząca dalszej pracy.
Czy ta metoda jest odpowiednia dla mojego dziecka?
Nie każda trudność wymaga treningu słuchowego i nie każda osoba będzie odpowiednim kandydatem do tej formy wsparcia.
Decyzja powinna uwzględniać między innymi:
- wiek dziecka
- historię rozwoju
- występujące trudności
- wyniki dotychczasowej diagnostyki
- inne prowadzone terapie
- reakcję na dźwięki
- cel planowanego wsparcia
Metoda nie zastępuje diagnostyki medycznej, audiologicznej, psychologicznej ani logopedycznej.
Może stanowić element szerszego, indywidualnie zaplanowanego procesu terapeutycznego.
Chcesz dowiedzieć się więcej?
Znajdź terapeutę audio-psycho-fonologii w swojej okolicy i zapytaj o konsultację, badanie uwagi słuchowej lub przebieg terapii.